سرطان یکی از بیماری های شایع در دنیای متمدن امروزی است که تعداد افراد مبتلا به آن روز به روز افزایش می یابد. به گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال 2008 حدود 6/7 میلیون نفر در اثر ابتلا به بیماری سرطان جان خود را از دست دادند.

مقدمه و معرفی طرح (بیان مسئله) :

سرطان یکی از بیماری های شایع در دنیای متمدن امروزی است که تعداد افراد مبتلا به آن روز به روز افزایش می یابد. به گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال 2008 حدود 6/7 میلیون نفر در اثر ابتلا به بیماری سرطان جان خود را از دست دادند که از این تعداد بیش از 70% آنها در کشورهای در حال توسعه و کم درآمد زندگی می کردند (1).

در همین سال، بیش از 12 میلیون نفر مبتلا به سرطان تشخیص داده شدند (2) و طبق برآورد های انجام شده تخمین زده می شود که در سال 2020 بیش از 15 میلیون مورد جدید ابتلا به سرطان در سطح جهان شناخته شوند (3).

براساس جدیدترین آمار منتشر شده روزانه 100 نفر در ایران بر اثر بیماری سرطان جان خود را از دست می دهند. سرطان در ایران سومین عامل مرگ و میر می باشد (4). این روند رو به رشد شیوع سرطان را می توان به دلایلی همچون سالمندی جمعیت در جوامع توسعه یافته یا در حال توسعه، و روند های موجود در زمینه شیوع رفتارهای ناسالم نظیر استعمال دخانیات و اتخاذ شیوه های نادرست زندگی نسبت داد (1و3).

درمان سرطان تقریباً همیشه با روش های تهاجمی شروع می شود. جراحی می تواند موجب تغییراتی در شکل و ظاهر بدن شود. اشعه درمانی و شیمی درمان نیز ممکن است پس از جراحی انجام شود تا تعدادی از سلولهای میکروسکوپی سرطان را که در نقطه ای از بدن پنهان شده اند نابود کند. به دلیل طبیعت مزمن سرطان، بیمار مجبور است درمان طولانی مدت با داروهای سمی را بپذیرد. معالجه هفته ها یا ماه ها به طول می انجامد و عوارض جانبی آن می تواند به صورت تهوع، ریزش مو، خستگی، دردهای عضلانی، سوختگی های پوستی، تغییرات وزن و مشکلات روحی و روانی بروز نماید.

بستری شدن های متعدد به منظور درمان می تواند مانع از ادامه یک زندگی طبیعی شود. قبل و بعد از شیمی درمانی احساس ترس و اضطراب در بیمار به وجود می آید که این امر به دلایل مختلفی از قبیل عوارض ناشی از شیمی درمانی، سوارخ کردن وردید جهت تزریق، احساس انزوا و گوشه گیری و از دست دادن حس استقلال در زندگی می تواند باشد. به علاوه عوارض جانبی آشکار ناشی از شیمی درمانی توانایی لذت بردن از جنبه های مختلف زندگی را از فرد بیمار سلب می کند. احساس تعارض زمانی پدید می آید که بیماری عود کرده و دوز بیشتری از داروی شیمی درمانی جهت درمان مورد نیاز باشد (5).

سرطان، تغییرات، فشارها و تاثیرات متفاوتی بر زندگی بیمار و خانواده وی می گذارد. پاسخ به سرطان به مواردی از جمله بیمار و ساختار روان شناختی وی، خانواده و محیط اجتماعی، ناتوانی ها و بدشکلی های ایجاد شده بستگی دارد و می تواند بر تمام سطوح فعالیت های بیمار اثر بگذارد (6). بحران های ناشی از سرطان سبب عدم تعادل و ناهماهنگی فکر، جسم و روح می شود. اما بیشترین حالت در این دوره برای بیمار حس یاس و ناامیدی است (7).

در مطالعه ای که توسط ایروینگ، اشنایدر و کراوسون در سال 1998 بر روی زنان دانشجو صورت گرفت، مشخص شد آزمودنی هایی که براساس نمراتشان در مقیاس امید در دسته افراد امیدوار قرار داشتند، در مواجهه با نوعی تکلیف تصوری تشخیص و درمان سرطان نسبت به آزمودنی های ناامید از سبک های کنارآمدن امیدوارانه تری استفاده کردند(8). رلایف در سال 1992 ذکر کرده است که به نظر می رسد سرطان نسبت به سایر ناخوشی های مزمن بیشترین تاثیر را روی امید داشته باشد(9).

بررسی متون Literature Review

ارائه ی مراقبت معنوی به بیمار و خانواده ی وی می تواند موجب آسایش و کاهش دردهای جسمانی، کاهش ابتلا به افسردگی، کاهش اضطراب، افزایش سرعت بهبودی، افزایش امیدواری، و ارتباط عمیق تر بیمار و پرستار و ایجاد هدف و معنا در زندگی می شود. در رابطه با معنویت و تاثیر آن در وضعیت بیماران تحقیقات بسیاری انجام شده که به برخی از موارد مرتبط اشاره می شود.

حسنیان و همکاران در سال 2009 پژوهشی با هدف اثربخشی معنی­درمانی به شیوه گروهی بر افزایش امید به زندگی بیماران سرطانی بیمارستان شفای اهواز انجام دادند. این پژوهش، مطالعه نیمه­تجربی پیش­آزمون- پس­آزمون با گروه گواه است. جامعه آماری شامل افراد زیر 45 سال مبتلا به سرطان بودند که در خرداد 1386 در بیمارستان شفای شهر اهواز تحت درمان قرار داشتند. روش نمونه­گیری سرشماری بود. ابتدا از کلیه افراد آزمون امید به زندگی میلر گرفته شد؛ سپس تعداد 40 نفر از جامعه فوق که کمترین نمره را در این آزمون کسب کرده بودند، انتخاب شدند. از این تعداد، 20 نفر (دو گروه 10 نفری) برای گروه آزمایش و 20 نفر برای گروه گواه به­صورت تصادفی ساده برگزیده شدند.

دهباشی و همکاران در سال 2014 پژوهشی با هدف تعیین سطح سلامت معنوی و امید در بیماران همودیالیزی زاهدان انجام دادند. پژوهش حاضر یک مطالعه توصیفی همبستگی است که در 140 بیمار مراجعه‌کننده به مراکز همودیالیز شهر زاهدان به صورت نمونه در دسترس انجام شد. جمع‌آوری داده‌ها با استفاده از پرسشنامه شامل بخش‌های ویژگی‌های دموگرافیک، سلامت معنوی الیسون و پوییزان و امید هرث جمع‌آوری شد، تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS 18 و آزمون‌های آماری توصیفی (توزیع فراوانی، میانگین و انحراف معیار) و استنباطی (ANOVA یا معادل نان پارامتریک آن، من ویتنی یو، کروسکال والیس و ضریب همبستگی پیرسون) صورت گرفت.

نتایج نشان داد بیماران مورد مطالعه 57% مرد، 3/84 درصد متأهل و 55% بی‌سواد بودند. میانگین سن شرکت‌کنندگان 75/48 سال بود. سابقه حداقل 1 و حداکثر 15 سال (میانگین 53/5 سال) دیالیز را داشتند. میانگین نمره سلامت معنوی بیماران 11±91 (حداقل 20و حداکثر 120)، سلامت وجودی 7±42 و سلامت مذهبی 5±48 بود. که 75% سلامت معنوی متوسط داشتند. میانگین نمره امید 77/17 (حداقل 12 و حداکثر 36) بود.

تعاریف واژه ها شایستگی مراقبت معنوی

تعریف نظری: مراقبت معنوی مرکز و قلب موجودیت انسان است و پرستارانی که مراقبت معنوی را ارائه می نمایند در بطن و قلب افرادی که از آنها مراقبت می کنند، قرار دارند (26). شایستگی معنوی در مراقبت معنوی به مجموعه ای از مهارت ها اشاره می کند که در فرایند پرستاری بالینی به کار می رود (29). تعریف عملی: شایستگی مراقبت معنوی در پژوهش حاضر نمره ای است که فرد از پرسشنامه شایستگی مراقبت معنوی وان لئون و همکاران کسب می کند.

خلاصه روش اجرای طرح و تکنیک‌های مورد استفاده :

تحقیق حاضر یک مطالعه ی توصیفی- تحلیلی از نوع همبستگی است که به بررسی ارتباط میزان شایستگی مراقبت معنوی پرستاران با میزان امید به زندگی بیماران سرطانی می پردازد. پژوهشگر پس از تصویب موضوع در شورای پژوهشی دانشکده و تایید معاونت پژوهشی دانشگاه و اخذ مجوز از کمیته ی اخلاق دانشگاه اقدام به کسب معرفی نامه از دانشکده کرده و با مجوز مسئولین ذیربط به بخش هماتولوژی و درمانگاه بیمارستان شفا دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز مراجعه و پس از معرفی خود به مسئولین مربوطه و کسب اجازه از ایشان نمونه های واجد شرایط را تعیین خواهد کرد. واحد های مورد پژوهش کلیه ی پرستاران شاغل در بخش های بیمارستان شفا و بیمارانی هستند که به بخش هماتولوژی و یا شیمی درمانی بیمارستان شفا دانشگاه علوم پزشکی اهواز مراجعه کرده و واجد شرایط معیار های ورود به مطالعه بوده وبر اساس فرمول تعیین حجم نمونه به روش نمونه گیری تصادفی هستند.

ابزار گردآوری اطلاعات و نحوه ی گردآوری آن:

ابزار مورد استفاده در این پژوهش شامل سه پرسشنامه است.

2. شاخص امید هرث: این آزمون، فرم 12 سوالی پرسشنامه امید هرث است که بر مبنای 6 بعد امید دوفالت تنظیم شده است. در این فرم سوالهای 1، 2، 6، 11 با توجه به زیر معیار شناختی-زمانی و سوالهای 4، 7، 10، 12، 3، 5، 8، 9 به ترتیب از راست به چپ براساس معیارهای عاطفی-رفتاری و نسبی-زمینه ای که از ترکیب ابعاد مطرح شده، حاصل گشتند تنظیم گردیده اند. در این سوالات به گزینه موافقم 3 نمره، مطمئن نیستم 2 نمره و مخالفم 1 نمره تعلق می گیرد. اما در این بین دو سوال 3 و 6 به طور معکوس نمره گذاری می شوند. در مجموع حداقل نمره کسب شده از این آزمون 12 و حداکثر 36 است.

نمرات 24- 12، 30-25، و 36-31 نیز به ترتیب معرف سطح امید پایین، متوسط و بالا هستند. هرث اعتبار این شاخص را از طریق محاسبه ضریب آلفای کرونباخ 97/0 و با استفاده از روش آزمون مجدد و محاسبه ضریب همبستگی 91/0 گزارش کرده است. در ایران نیز پور غزنین پس از استخراج و ترجمه پرسشنامه هرث دو شیوه یاد شده را برای مشخص کردن اعتبار آزمون به کار برده و براساس آن ضریب آلفای کرونباخ را 76/0 و ضریب همبستگی پیرسون را 84/0 تعیین نموده است. وی همچنین روایی محتوایی ابزار را از طریق تطبیق هر سوال با ابعاد امید دوفالت و نظر چندین متخصص روان شناسی مورد تایید قرار داده است(45).

منابع

1. World health organization online. Media center, Cancer key facts. Geneva. (Cited 2012 Jan. 9). Available from: http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs297/en/index.html