سرطان یکی از بیماری های شایع در دنیای متمدن امروزی است که تعداد افراد مبتلا به آن روز به روز افزایش می یابد. بنا به گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال 2008 حدود 6/7 میلیون نفر در اثر ابتلا به بیماری سرطان جان خود را از دست دادند که از این تعداد بیش از 70% آنها در کشورهای در حال توسعه و کم درآمد زندگی می کردند

مقدمه و معرفی طرح (بیان مسئله) :

سرطان یکی از بیماری های شایع در دنیای متمدن امروزی است که تعداد افراد مبتلا به آن روز به روز افزایش می یابد. بنا به گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال 2008 حدود 6/7 میلیون نفر در اثر ابتلا به بیماری سرطان جان خود را از دست دادند که از این تعداد بیش از 70% آنها در کشورهای در حال توسعه و کم درآمد زندگی می کردند (1). در همین سال، بیش از 12 میلیون نفر مبتلا به سرطان تشخیص داده شدند (2) و طبق برآورد های انجام شده تخمین زده می شود که در سال 2020 بیش از 15 میلیون مورد جدید ابتلا به سرطان در سطح جهان شناخته شوند (3).

این روند رو به رشد شیوع سرطان را می توان به دلایلی همچون سالمندی جمعیت در جوامع توسعه یافته یا در حال توسعه، و روند های موجود در زمینه شیوع رفتارهای ناسالم نظیر استعمال دخانیات و اتخاذ شیوه های نادرست زندگی نسبت داد (1و3). علی رغم رشد روز افزون آمارهای مربوط به وقوع سرطان، پیشرفت های چشمگیری در زمینه اقدامات پیشگیرانه و درمانی برای مبتلایان و نجات یافتگان از این بیماری صورت گرفته است که موجب بهبود هر چه بهتر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان شده است (4).

کیفیت زندگی، ساختاری چند بعدی است که عموماً ادراکات انتزاعی از ابعاد مثبت و منفی زندگی بیمار شامل عملکرد های جسمانی، عاطفی، اجتماعی و شناختی و از همه مهم تر نشانه های بیماری و درمان را در بر می گیرد(5). در حقیقت کیفیت زندگی عبارت است از درک فرد از موقعیتش در زندگی در قالب فرهنگ و سیستم ارزشی که با آن ها زندگی می کند و در رابطه با اهداف، انتظارات، استانداردها و نگرانی هایی که فرد دارد (6).

این مفهوم چنان گسترده است که رضایت از سلامت جسمی، روان شناختی، سطح استقلال فرد، روابط اجتماعی وی، باروهای شخصی و رابطه اش با ویژگی های خاص محیطی را هم در نظر می گیرد(4و5). سرطان از جمله اختلالات مزمنی است که به شدت بر سلامت و در نتیجه کیفیت زندگی افراد تاثیر می گذارد (7).

در واقع عمده مسائل و مشکلات شامل: آثار روانی و عاطفی ناشی از ابتلا به بیماری، اقدامات تشخیصی و درمانی، استرس، درد، افسردگی، آثار بیماری بر روابط خانوادگی، روابط زناشویی و روابط اجتماعی، مسائل اقتصادی ناشی از بیماری، مشکلات تغذیه ای و عوارض ناشی از درمان منجر به کاهش کیفیت زندگی در این بیماران می شود(8).

مطالعات انجام شده در بیماران مبتلا به سرطان نشان می دهد که شدت علایم و فشارهای روحی بر کیفیت زندگی تاثیر دارد (9). بیماری سرطان استقلال و توانایی فرد را برای شرکت موثر در خانواده و اجتماع تهدید می کند و او را به سوی احساس فقدان شایستگی و عدم اطمینان از خود سوق می دهد (10). نتایج تحقیق سامارکو نیز مطلب فوق را تایید کرده و نشان می دهد بین حمایت خانواده و کیفیت زندگی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (11).

از عوامل موثر بر اختلال کیفیت زندگی در بیماران مبتلا به سرطان تنها تغییرات فیزیولوژیکی ایجاد شده در دوره بیماری نیست، بلکه وضعیت روحی-روانی، و واکنش فرد نسبت به نتایج آزمایش های تشخیصی و پیش آگاهی بیماری و مراحل غم و اندوه و خشم همگی بر کیفیت زندگی بیمار تاثیر دارد (12).

بررسی متون Literature Review

با توجه به افزایش شیوع سرطان و اهمیت تاثیر این بیماری بر روی تمام ابعاد زندگی افراد مبتلا و این که در جامعه ی ما به مفهوم کیفیت زندگی و عوامل مرتبط با آن در بیماران سرطانی کمتر پرداخته شده است. علاوه بر آن در مراقبت از بیماران سرطانی بیش تر تاکید بر مراقبت های تکنیکی و درمانی (جراحی، شیمی درمانی، رادیوتراپی، ژن درمانی و ...) است که براساس دانش تکنیکی مراقبت از بیماران سرطانی صورت می گیرد و می توان آن را به مراقبت از اکثر بیماران سرطانی عمومیت داد، در حالی که لازم است مراقبت پرستاری از مددجو براساس خصوصیات فردی و نیازهایش باشد. زیرا بیماران مبتلا به سرطان به هنگام مواجهه با تشخیص، تغییر وضعیت بیماری یا روبه رو شدن با مشکلات پایان زندگی در خطر دیسترس معنوی می باشند.

بنابراین با توجه به عوارض ناشی از ابتلا و درمان این بیماری که در کیفیت زندگی این بیماران ایجاد می کند؛ همچنین با توجه به شیوع بالای سرطان در کشور ایران و بقای طولانی مبتلایان به این بیماری که موجب درگیری بیشتر آنان با عوارض سرطان می شود اقداماتی در جهت بهبود کیفیت زندگی ضروری به نظر می رسد. در ادامه تحقیقاتی بر اساس نزدیکی به موضوع مورد مطالعه و به ترتیب از تحقیقات ایرانی به غیر ایرانی قرار گرفته است.

زارع و جهان دیده در سال 1393پژوهشی با هدف تاثیر سلامت معنوی پرستاران بخش های ویژه بر ارایه مراقبت معنوی از بیماران بستری انجام دادند. این پژوهش یک مطالعه توصیفی تحلیلی مقطعی است که با هدف تعیین تاثیر پرستاری سلامت معنوی در ارایه مراقبت معنوی از بیماران انجام شده است. دو پرسشنامه استاندارد سلامت معنوی پالیتزیان و الیسون و شایستگی مراقبت معنوی وان لئوون و همکاران استفاده شد. پرسشنامه سلامت معنوی بین 210 پرستار از گروه های مختلف شاغل بخش های ویژه توزیع گردید که 90% پرسشنامه ها بازگردانده شد و پرسشنامه مراقبت معنوی به وسیله پژوهشگران برای بررسی مراقبت معنوی ارایه شده توسط پرستاران شرکت کننده در پژوهش به 540 بیمار بستری در بخش ویژه تکمیل گردید.

پژوهش از شهریور تا بهمن سال 1392 انجام شد. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از آمار توصیفی- استنباطی استفاده گردید. نتایج نشان داد اکثر شرکت کنندگان در پژوهش را زنان تشکیل داده اند و محدوده سنی جامعه مورد پژوهش از 30-26 سال و بیشتر آن ها سابقه کار بالاتر از 5 سال داشتند (%41)، %59.2 از پرستاران دارای سطح سلامت معنوی متوسط و %40.8 دارای سطح سلامت معنوی بالا بودند. در رابطه با سلامت معنوی ارایه شده به بیمار توسط پرستاران %5.8 مراقبت معنوی متوسط، %53.4 مراقبت معنوی مطلوب و %39.8 مراقبت معنوی بسیار مطلوب را به بیماران بستری ارایه داده اند.

مطالعه ای که در سال 2010 توسط جیاجویسی در زمینه مراقبت معنوی و در بیماران مبتلا به سرطانی انجام شد نشان داد که بیماران مبتلا به سرطان علاوه بر نیازهای جسمی و ذهنی دارای نیازهای معنوی نیز می باشند. و ارائه مراقبت های معنوی در این بیماران موجب افزایش امید و میزان رضایت از زندگی می شود و همچنین کیفیت زندگی در این بیماران را ارتقا می دهد(35).

تعاریف واژه ها

کیفیت زندگی بیماران سرطانی تعریف نظری: کیفیت زندگی، ساختاری چند بعدی است که عموماً ادراکات انتزاعی از ابعاد مثبت و منفی زندگی بیمار شامل عملکرد های جسمانی، عاطفی، اجتماعی و شناختی و از همه مهم تر نشانه های بیماری و درمان را در بر می گیرد (5). تعریف عملی: منظور از کیفیت زندگی بیمار سرطانی در این پژوهش بررسی مشکلات ایجاد شده بدنبال تشخیص بیماری سرطان و عوارض آن می باشد،که با استفاده از پرسش نامه اختصاصی استاندارد شده سنجش کیفیت زندگی(QLQ – C30)در مبتلایان به سرطان سنجیده و بعد از اجرای مداخله، نتایج قبل و بعد در هر دو گروه کنترل و مداخله با یکدیگر مقایسه خواهد شد.

ابزار گردآوری اطلاعات و نحوه ی گردآوری آن:

. ابزار مورد استفاده در این پژوهش پرسشنامه است که شامل دو بخش می باشد.

پرسشنامه کیفیت زندگی بیماران سرطانی (آرنسون و دیگـران، 1993). ایـن پرسـشنـامه 30 مــادّه‏ای و از نوع خود‎گزارش‎دهی‌ است‌ که به طـور خـاص به مـنظور مـطالعه کـیفیت زندگی در بیماران مبتلا بـه سرطان تهیه شده است. این پرسشنامه شامل پنج مقیاس عملکردی (جسمانی، ایفای نقش، هیجانی، ذهـنی و اجـتماعی‌ که‌ به ترتیب 5، 2، 4، 2 و 2 مادّه را به خـود اخـتصاص مـی‎دهد)، سـه مـقـیـاس علامـتی (خستگی، درد، تـهوع و اسـتفراغ که به ترتیب 3، 2 و 2 مادّه را به خود اختصاص می‎دهد)، یک مقیاس کلی سلامت و کیفیت‌ زندگی‌ و شش مـادّه واحـد (تـنفس دردناک، اختلال در خواب، از دست دادن اشتها، یبوست، اسـهال و مـشکلات اقـتصادی) اسـت.

نـمره‎گذاری 28 مـادّه در مقیاس چهار درجه‏ای (به هیچ وجه، کمی، زیاد‌، خیلی‌ زیاد‌) و نمره‎گذاری دو مادّه در مقیاس‌ هفت‌ درجه‏ای‌ (بسیار بد تا عالی) انجام می‏شود. صفایی، دهکردی و طباطبایی (8) روایی و اعتبار پرسشنامه را در بیماران مبتلا بـه سرطان قابل قبول‌ گزارش‌ کرده‏اند‌.

روش‌های آماری تجزیه و تحلیل نتایج:

جهت تجزیه و تحلیل داده های بدست آمده در پژوهش حاضر، از شاخص های و روش های آمارتوصیفی برای بدست آوردن فراوانی، درصد، میانگین، انحراف استاندارد، و خطای استاندارد داده ها و سپس از آمار استنباطی برای بدست آوردن تحلیل کوواریانس و آزمون t-test به کمک نرم افزار-22 spss استفاده خواهد شد.

منابع

1. World health organization online. Media center, Cancer key facts. Geneva. (Cited 2012 Jan. 9). Available from: http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs297/en/index.html